Solunum yollarında çevresel etkenlere karşı aşırı duyarlılık gelişmesi ve mukoza zarında oluşan şişmeler nedeniyle yaşanan solunum güçlüklerine astım denilmektedir.

Astım ve Alerjik Astım Nedir?

Solunum yollarında çevresel etkenlere karşı aşırı duyarlılık gelişmesi ve mukoza zarında oluşan şişmeler nedeniyle yaşanan solunum güçlüklerine astım denilmektedir. Bu şişmenin ya da duyarlılığın nedeni özellikle bahar aylarında havada bulunan küçük partiküller ya da herhangi bir alerjen olduğunda, alerjik astım adı verilmektedir (Türk Toraks, 2018).

Alerjik astım en kolay tanınan astım türüdür. Çocukluk çağında genellikle başlayan bu astım türünde alerjik rinit, egzama, ilaç ya da gıda alerjisi öyküsü bulunmaktadır (Kaya vd, 2009; Türk Toraks, 2016).

Belirtileri ve Klinik Tablo

Astım kronik inflamatuar bir hastalıktır. Kronik inflamasyon ise göğüs ağrısı, öksürük, hışıltı ve nefes darlığına neden olur. Astımın tedavisinin etkinliği için, tanı süreci çok önemlidir. Bu nedenle tanının konması için solunum testleri ve klinik tablo önemlidir. Günümüzde tanı için kullanılan testler (ekzhale nitrik oksit, balgamda eozinofil, endobronşiyal biyopsi vb) maliyeti yüksek ve pratik olmayan yöntemlerdir. Ancak ağır tablolarda bu yöntemlere gereksinim vardır. Bu nedenle tanı sürecinde daha çok solunum testleri ve tanı kriterleri kullanılmaktadır.

Astımın tanısının konmasında aşağıdaki kriterler önemlidir (Türk Toraks, 2018):

Hışıltı atağının olup olmadığı, olduysa sıklığı,
Geceleri şiddetli öksürük ve öksürük nöbetleri,
Egzersiz ve fiziksel aktivite sonrası öksürük ya da hışıltı,
Hava alerjenleri, polen ya da hava kirliliği gibi durumlarda hışıltı, nefes darlığı ve öksürük,
10 günden uzun süren, akciğere inen soğuk algınlıkları ve
Astım tedavisi verildiğinde semptomların geçmesi
Risk Faktörleri

Alerjenlere maruz sonrası nefes darlığının oluşması, semptomların mevsime göre değişmesi, ailede astım ve benzeri atopik alerjen hastalık varlığı tanı sürecinde önemli kriterlerdir. Astım risk faktörlerini aşağıdaki gibi gruplamak mümkündür (Türk Toraks, 2018).

Tablo 1. Astım için risk faktörlerinin değerlendirilmesi

Majör risk faktörleri

Minör risk faktörleri

Ebeveynde astım

Atopik dermatit

Aeroallerjen duyarlılığı

Eozinofili (>%4)

Soğuk algınlığı olmadan vizing

Alerjik rinit

 

Kaynak: Türk Toraks, 2018

Astımın gebelik dönemi ile ilgili çalışmalarda ortaya koyulmuş kesin bir ilişki yoktur. Genel olarak üç hastadan birisinde şikayetlerde artma, yine üç hastadan birisinde şikayette azalma görülmektedir. Çocukluk döneminde ise kronik rinosinüzit, gasroözefageal reflü, tekrarlayan viral alt solunum yolları infeksiyonları, kistik fibrosis, bronkopulmoner displazi, tüberküloz, intratorasik havayollarının daralmasına neden olan konjenital malformasyonlar, yabancı cisim aspirasyonu, pirimer silier diskinezi sendromu, immün yetmezlikler ve konjenital kalp hastalıkları gibi durumların önemle takip edilmesi gerekir (Türk Toraks, 2018).

Tedavi Yöntemleri

Alerjik astım hastalarında, inhale kortikosteroidlere yanıt iyidir. Astım semptomlarının yenidoğan döneminde başlaması ve büyüme geriliğinin semptomlara eşlik etmesi, kardiyovasküler bulgular ya da fokal akciğer bulguları ve kusma gibi durumlarda alternatif tanı ve ek testler gereklidir. Astımda tedaviden çok, “astım kontrolü” terimi kullanılmaktadır. Bu terim semptomların ve inflamasyonun ya da alevlenmenin önlenmesidir. Bunun için doktorun vereceği ilacın yanında, alerjen bir sebepten ise bunun giderilmesi, çevresel koşulların düzenlenmesi gerekir.

Bunun için şunlar yapılabilir: Alerjen kaynaklarının belirlenmesi ve uzaklaştırılması
Sentetik ve alerji yapan yapay malzemelerden uzak durmak,
Hastanın bulunduğu ortamlar düzenli ve yeterli biçimde havalandırılmalı
Hastanın bulunduğu ortamda alerjenlerin olabileceği mobilya, halı vb ortamlar mümkün olduğunca az olmalı ve düzenli temizlenmeli
Özellikle bahar aylarında polen maruziyetini en aza indirecek şekilde evin havalandırılması
Egzersiz sırasında doktor ve uzman önerilerine, gerekirse denetimine uygun şekilde yapılmalı
Yaşam alanı ve çalışma alanlarında nem düzeyleri en aza indirilmeli
Polen ve benzeri alerjenler için geliştirilen HEPA gibi filtreler kullanılmalı

Yararlanılan Kaynaklar

Kaya Y, Ergüven M, Tekin E, Özdemir M ve Yılmaz Hamzah Ö. (2009). “Bölgemizde Çocuklarda Bronşial Astım Tedavisinde Alternatif Tedavi Yöntemleri Kullanımı”. Çocuk Dergisi 9(2):84-89.

Türk Toraks, (2016). Türk Toraks Derneği Astım Tanı ve Tedavi Rehberi 2016 Güncellemesi.